Czym jest PPK?
PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe) to powszechny program długoterminowego oszczędzania współfinansowany przez pracownika, pracodawcę i państwo. W praktyce polega na tym, że co miesiąc część wynagrodzenia brutto pracownika trafia na rachunek PPK, pracodawca dokłada swoją część, a dodatkowo państwo może dopłacać przewidziane dopłaty. Co do zasady, pracodawca ma obowiązek prowadzenia PPK (wyjątki mogą dotyczyć mikrofirm (jeśli wszyscy pracownicy zrezygnują) oraz pracodawców, którzy prowadzą Pracownicze Programy Emerytalne (PPE)).
Kto może dołączyć do PPK?
Do PPK mogą dołączyć osoby zatrudnione u pracodawcy, dla których pracodawca prowadzi PPK – program prowadzony jest więc „przez firmę”, a nie jako konto zakładane samodzielnie w banku/TFI. Najczęściej dotyczy to osób, które z tytułu zatrudnienia podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym (np. umowa o pracę, a także część umów cywilnoprawnych – jeśli spełniają warunki). W praktyce osoby w wieku 18–54 lat są obejmowane automatycznie (o ile nie złożą rezygnacji), natomiast osoby w wieku 55–69 lat dołączają wyłącznie na własny wniosek złożony u pracodawcy. Po ukończeniu 70 roku życia nie można przystąpić do PPK.
Czym jest PPE?
PPE (Pracowniczy Program Emerytalny) to dobrowolny program oszczędzania organizowany przez pracodawcę dla pracowników. Kluczowa różnica względem PPK jest taka, że PPE jest dobrowolne po stronie pracodawcy — program działa tylko wtedy, gdy firma go utworzyła i prowadzi. Wpłaty zapewniane są przez pracodawcę
Kto może dołączyć do PPE?
Do PPE można dołączyć tylko wtedy, gdy pracodawca utworzył PPE – to program dobrowolny po stronie firmy, więc nie każda organizacja go oferuje. Uczestnikiem PPE zostaje się zwykle po złożeniu deklaracji uczestnictwa u pracodawcy (papierowo lub elektronicznie – zależnie od zasad w firmie). Konkretne warunki uczestnictwa (np. wymagany staż pracy, dopuszczone formy zatrudnienia) wynikają z dokumentów programu w danej firmie, ale często obejmują pracowników zatrudnionych na etacie, a czasem również inne formy, jeśli program to przewiduje. W praktyce stosuje się też ograniczenie wiekowe: do PPE przystępują osoby, które nie ukończyły 70 roku życia.
Zasady funkcjonowania PPK i PPE
Zarówno w PPK, jak i w PPE program jest „uruchamiany” przez pracodawcę: firma wybiera i zawiera umowę z instytucją finansową prowadzącą program (zazwyczaj jest to TFI (Towarzystwo funduszy inwestycyjnych), rzadziej PTE (Powszechne towarzystwa emerytalne lub Towarzystwa ubezpieczeń na życie) i to przez tę instytucje prowadzone i zarządzane są rachunki uczestników oraz inwestowane środki. Pracownicy nie uczestniczą w decyzjach inwestycyjnych i nie mają wpływu na wybór instrumentów finansowych.
- W PPK pracodawca co miesiąc nalicza i przekazuje wpłaty na rachunek pracownika w wybranej instytucji, a środki są inwestowane w fundusze zdefiniowanej daty (cyklu życia) – czyli fundusze, których polityka inwestycyjna jest z założenia dopasowana do wieku uczestnika i horyzontu do ok. 60. roku życia (z czasem zwykle maleje udział ryzykowniejszych aktywów).
- W PPE mechanizm „przelewu” wygląda podobnie: pracodawca zgodnie z zasadami programu przekazuje składkę podstawową (finansowaną przez pracodawcę) oraz ewentualną składkę dodatkową (jeśli pracownik ją zadeklaruje) do instytucji prowadzącej PPE, a ta gromadzi środki na indywidualnym rachunku uczestnika i nimi zarządza.
- Ważna różnica: w PPK standardem są fundusze zdefiniowanej daty, natomiast w PPE model inwestowania zależy od formy programu i instytucji (np. fundusze inwestycyjne / ubezpieczenie z UFK / pracowniczy fundusz emerytalny), więc nie zawsze jest to dokładnie ten sam cykl inwestycyjny co w PPK, jednak cel jest wspólny: inwestowanie z uwzględnieniem długiego horyzontu i malejącego z czasem profilu ryzyka.
- Po osiągnięciu wymaganego wieku oraz gdy uczestnik spełni ewentualne pozostałe warunki wypłaty (zależne od programu), otrzymuje zgromadzony kapitał, czyli sumę wpłat (pracownika/pracodawcy oraz ewentualnych dopłat) powiększoną o wynik inwestycyjny (zysk lub strata) wypracowany przez instytucję zarządzającą.
- Teoretycznie pracownicy mogą jednocześnie korzystać z PPK i PPE, jednak zazwyczaj pracodawcy wybierają jeden z tych programów. Po zmianie pracy możliwe jest przeniesienie środków z poprzedniego PPK na nowy rachunek PPK u nowego pracodawcy, ale niemożliwe jest przenoszenie środków z PPE do PPK (ani na odwrót). W praktyce korzystanie z obu programów jednocześnie może nastąpić w przypadku, jeśli jeden z pracodawców prowadził PPK, natomiast drugi wybrał PPE.
- Po zakończeniu stosunku pracy, jednak przed osiągnięciem wieku umożliwiającego wypłatę środków z PPK lub PPE, środki znajdujące się na rachunku (rachunkach) w dalszym ciągu zarządzane są przez instytucję, w której rachunek jest prowadzony.
W przypadku obu rozwiąząń (PPK i PPE) środki są dziedziczone i zwolnione z podatku od spadku i darowizn.
Różnice pomiędzy PPK i PPE
Zarówno w PPK, jak i w PPE program jest „uruchamiany” przez pracodawcę: firma wybiera i zawiera umowę z instytucją finansową prowadzącą program (zazwyczaj jest to TFI (Towarzystwo funduszy inwestycyjnych), rzadziej PTE (Powszechne towarzystwa emerytalne lub Towarzystwa ubezpieczeń na życie) i to przez tę instytucje prowadzone i zarządzane są rachunki uczestników oraz inwestowane środki. Pracownicy nie uczestniczą w decyzjach inwestycyjnych i nie mają wpływu na wybór instrumentów finansowych.
